Thành phố Đà Nẵng – nơi được mệnh danh “Thành phố trẻ”, “Thành phố đáng sống” – tiếp tục khẳng định vai trò đầu tàu trong đổi mới thể chế, tổ chức bộ máy nhà nước. Từ năm 2023 đến đầu năm 2025, thành phố đã chủ động triển khai các nghị quyết, kết luận của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Trung ương về tinh gọn bộ máy hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã, phường; đồng thời từng bước thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Bài viết này của tôi sẽ phân tích việc thực hiện trên các mặt chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức – cán bộ, các lĩnh vực tuyên giáo – dân vận, kiểm tra – nội chính – phòng chống tham nhũng, với những dẫn chứng cụ thể tại Đà Nẵng, để nhìn rõ thành tựu, khó khăn và đề xuất giải pháp phù hợp.

Yêu cầu chính trị, pháp luật và thực tiễn

Việc tinh gọn bộ máy, tổ chức lại đơn vị hành chính là chủ trương lớn của Đảng: các Nghị quyết số 18‑NQ/TW, 19‑NQ/TW; Chỉ thị, Kết luận mới đây như Kết luận 126‑KL/TW (năm 2025) về tiếp tục sắp xếp, tinh gọn bộ máy hệ thống chính trị; Luật Tổ chức Chính phủ sửa đổi, Luật Tổ chức chính quyền địa phương sửa đổi. Chính phủ, Bộ Chính trị, Ban Bí thư đã đặt ra rõ lộ trình, tiêu chí, phương thức sắp xếp đơn vị hành chính, tinh gọn tổ chức Đảng, chính quyền các cấp. Tại Đà Nẵng, thực tiễn được triển khai bài bản: Nghị quyết số 1251/NQ‑UBTVQH15 (24/10/2024) của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã giai đoạn 2023‑2025 là mốc quan trọng. Theo nghị quyết này, từ ngày 1‑1‑2025, TP Đà Nẵng có 8 đơn vị hành chính cấp huyện (6 quận, 2 huyện); 47 đơn vị hành chính cấp xã gồm 36 phường, 11 xã (giảm so với trước) để phù hợp với yêu cầu tinh gọn.

Bên cạnh sắp xếp xã, phường, Đà Nẵng dự kiến giảm 15‑20% đầu mối, phòng ban, hợp nhất các sở ngành và các đơn vị sự nghiệp có chức năng trùng lặp.

Trên mặt tư tưởng và đạo đức: cần chuyển đổi nhận thức, nâng cao trách nhiệm

Tinh gọn bộ máy không chỉ là chuyện cơ cấu, mà là một “cuộc cách mạng trong nhận thức” – cán bộ, Đảng viên, nhân dân đều cần hiểu rõ mục đích, ý nghĩa sâu xa. Nhận thức được tính cấp thiết: Đà Nẵng ghi nhận các phát biểu lãnh đạo cao nhất như của Tổng Bí thư: việc sắp xếp đơn vị hành chính để “Đà Nẵng phát triển bứt phá”, mở ra dư địa mới để phát triển.

Trong quá trình sắp xếp, thành phố tập trung vào việc đảm bảo chính sách quyền lợi cho cán bộ dôi dư, không để người nào bị bỏ lại phía sau. Đơn cử là việc có hơn 150 trường hợp cán bộ, công chức, viên chức hoặc người hoạt động không chuyên trách bị dôi dư sau sắp xếp cấp xã, phường – được hỗ trợ, sắp xếp; một số đã được tiếp nhận sang cơ quan khác, có người nghỉ hưu, nghỉ chế độ.

Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND, các cấp ủy quan trọng đã phát huy vai trò tiên phong trong lãnh đạo, chỉ đạo việc xây dựng phương án, lộ trình sát nhập phường, điều chỉnh địa giới, bố trí nhân sự sau sát nhập; đảm bảo mọi việc không đứt gãy, gián đoạn trong phục vụ nhân dân.

Tổ chức – Cán bộ: thách thức trong sắp xếp, bố trí, đào tạo

Theo báo cáo, Đà Nẵng có khoảng 54 cán bộ, 69 công chức và 44 người hoạt động không chuyên trách dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, phường. Sau khi tiếp nhận thông tin, các cấp lãnh đạo đã xác định rõ phương án: nghỉ hưu trước tuổi, chuyển công tác, sắp xếp vào các cơ quan, đơn vị thiếu biên chế, hoặc nếu đủ điều kiện thì tiếp nhận được kiểm soát.

Sau sát nhập các phường mới (Ví dụ Hải Châu: sáp nhập Phước Ninh, Nam Dương, Bình Hiên thành Phường Phước Ninh gộp; hoạt động ổn định sau sát nhập) – cán bộ phải thực hiện nhiều công việc mới: tiếp nhận dân, thủ tục hành chính mở rộng địa bàn, quản lý dân số, trật tự đô thị, an ninh trật tự… Do vậy, Đà Nẵng đẩy mạnh bồi dưỡng kỹ năng quản lý hành chính công, ứng dụng công nghệ thông tin, tiếp nhận phản ánh của người dân qua môi trường số.

Bên cạnh đó, các lãnh đạo cấp phường mới, cấp quận chịu trách nhiệm quản lý mở rộng địa bàn, dân số lớn hơn; đòi hỏi năng lực hơn trước. Đà Nẵng đang rà soát để chọn lựa cán bộ lãnh đạo đáp ứng tiêu chuẩn chuyên môn, năng lực, tâm huyết; tránh tình trạng bổ nhiệm theo “quan hệ”, hình thức.

Tuyên giáo – dân vận: tạo đồng thuận cao trong nhân dân

Trước khi tiến hành sát nhập phường, điều chỉnh địa giới, các quận như Liên Chiểu, Thanh Khê, Hải Châu, Sơn Trà đều tổ chức lấy ý kiến nhân dân. Gần nhất là việc triển khai lấy ý kiến từ ngày 19‑4 đến ngày 21‑4/2025 về đề án sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã tại Đà Nẵng.

Bên cạnh đó, những người dân lo lắng việc phường nhập vào sẽ kéo dài khoảng cách trong tiếp cận dịch vụ công; có nơi thì cảm thấy hồ sơ, thủ tục hành chính bị ảnh hưởng ban đầu. Song theo phản hồi tại các phường mới sau sát nhập của quận Hải Châu, nhân dân đánh giá thủ tục hành chính tại các phường mới “trôi chảy hơn”, cán bộ phường thường xuyên về tổ dân cư, tổ dân phố để hướng dẫn người dân; điều kiện cơ sở hạ tầng được điều chỉnh phù hợp.

Thành phố chỉ đạo các cấp công khai phương án, nguyên tắc sắp xếp, chính sách hỗ trợ với những người bị ảnh hưởng, thời hạn hoàn thành. Cuộc vận động nhân dân tham gia góp ý, kiến nghị được thực hiện nghiêm túc.

Kiểm tra – nội chính – phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực

Thành ủy, Ủy ban kiểm tra Thành ủy Đà Nẵng yêu cầu báo cáo tiến độ, chất lượng việc triển khai Nghị quyết 1251/NQ‑UBTVQH15; tập trung kiểm tra việc bố trí cán bộ dôi dư, xử lý chính sách; việc hoạt động ổn định của các phường mới sau sát nhập.

Thanh tra thành phố phối hợp với Sở Nội vụ rà soát các đơn vị có chức năng trùng lặp, các thủ tục hành chính giữa các phường cần được chuẩn hóa; giám sát tình trạng nhũng nhiễu, tiêu cực trong quá trình tiếp nhận, bàn giao hồ sơ, tài sản, công chức, biên chế…

Việc nhập phường, sát nhập đơn vị hành chính giúp giảm số đầu mối, giảm chi phí quản lý, cơ sở vật chất, khối lượng tài sản công; với quận Hải Châu, việc sáp nhập Phước Ninh, Nam Dương, Bình Hiên xuống còn một phường với bộ máy thống nhất đã tiết kiệm được nguồn lực (bảo trì trụ sở, các phòng ban, chi thường xuyên). Đồng thời ứng dụng công nghệ thông tin, hệ thống hành chính công để giảm thời gian, giảm đi lại cho dân.

Các cơ quan báo chí, truyền thông, mặt trận, tổ chức chính trị – xã hội được khuyến khích phản ánh sớm những bất cập, tiêu cực nếu có; người dân được quyền kiến nghị, phản ánh khi có chồng chéo quyền hạn, khi công chức mới chưa rõ nhiệm vụ của mình.

Sau khi sáp nhập, phường mới tại quận Hải Châu – như Phước Ninh (từ nhập Phước Ninh + Nam Dương + Bình Hiên) – đã ổn định bộ máy, tiếp dân, thực hiện thủ tục hành chính nhanh hơn; người dân đánh giá cao sự gắn bó hơn của cán bộ phường mới với tổ dân phố, việc giải quyết nhu cầu cấp thiết (giấy tờ, chứng thực, hành chính) hiệu quả hơn.

Từ báo cáo, Đà Nẵng đã rà soát ngay từ đầu việc bố trí những người dôi dư: 17 trường hợp tại các phường nhập sáp đã được tiếp nhận vào các cơ quan, ban, ngành khác; chính sách hỗ trợ nghỉ hưu, nghỉ chế độ được công khai; dự kiến chỉ còn số rất nhỏ chưa bố trí được tính đến năm 2025.

Quy hoạch lại địa giới hành chính: Ví dụ cụ thể:

Phường Hòa Minh (quận Liên Chiểu) điều chỉnh diện tích, dân số để nhập vào phường Thanh Khê Tây (quận Thanh Khê).

Phường Hòa Khê nhập vào Thanh Khê Đông; Tam Thuận nhập vào Xuân Hà; Vĩnh Trung nhập vào Thạc Gián; Tân Chính nhập vào Chính Gián.

Quận Hải Châu từ 13 phường giảm còn 9 phường; Sơn Trà từ số phường cao hơn sắp xếp lại; các quận, phường đã triển khai bàn giao hồ sơ, tài liệu, cơ sở vật chất cho phường mới.

Cải thiện thủ tục hành chính, hoạt động gần dân hơn: Các phường mới nhanh chóng đưa công việc xuống tận tổ dân phố, tăng cường liên hệ với dân, tiếp dân – người dân phản hồi rằng họ không phải đi lại nhiều như trước, hồ sơ thủ tục được giải quyết rõ ràng hơn.

Những khó khăn, hạn chế cần khắc phục

Một số cán bộ có tuổi nghề trung bình chưa chắc chắn về vị trí mới, chế độ chính sách, có người lo bị mất việc, giảm thu nhập. Người dân một số nơi lo việc xa trung tâm, tiếp cận dịch vụ hành chính bị ảnh hưởng ban đầu.

Ở một vài phường mới, việc bàn giao chức năng, nhiệm vụ giữa các phường cũ và mới có khúc mắc; hồ sơ, tài sản, biên chế chưa hoàn toàn rõ ràng ngay từ đầu.

Cơ sở vật chất của phường mới – trụ sở, văn phòng, trang thiết bị, niêm yết, báo chí, cập nhật hệ thống phần mềm, cơ sở dữ liệu – đôi khi chưa kịp đáp ứng yêu cầu tăng tải.

Những cán bộ mới được tiếp nhận hay chuyển công tác có thể chưa có đủ kỹ năng hành chính điện tử, tiếp cận dân, quản lý dân cư trên địa bàn rộng hơn; việc bồi dưỡng có nơi mới bắt đầu, chưa đồng bộ.

Phản hồi nhân dân, báo chí có nhưng việc xử lý, khắc phục đôi khi chậm; cần tăng cường công tác kiểm tra, xử lý vi phạm vướng mắc sớm.

Đề xuất hoàn thiện để Đà Nẵng tiếp tục đi xa hơn

Để Đà Nẵng thực hiện “cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy” đạt kết quả sâu rộng, bền vững, cần những giải pháp sau:

Hoàn thiện thể chế, pháp luật và phân cấp rõ quyền hạn.

Rà soát, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn triển khai chi tiết Nghị quyết, Luật liên quan, đảm bảo thống nhất giữa Trung ương và địa phương về thẩm quyền, trách nhiệm, hồ sơ, tài sản, tên gọi sau sắp xếp.

Cụ thể hóa chế độ, chính sách cho cán bộ, công chức dôi dư: cơ chế nghỉ hưu, chuyển công tác, đào tạo lại; chế độ phụ cấp, hỗ trợ trong thời gian chuyển đổi; hướng dẫn rõ mức độ hỗ trợ, ngân sách bảo đảm.

Chú trọng đào tạo và đổi mới cách làm việc đào tạo kỹ năng chuyên môn, hành chính công điện tử, quản trị vai trò lãnh đạo cấp phường/quận trong địa bàn mới; nâng cao năng lực xử lý công việc đa nhiệm, linh hoạt, sát dân hơn.

Đổi mới phương pháp lãnh đạo, quản lý – giảm xin phép cấp trên, tăng trách nhiệm địa phương, khuyến khích sáng kiến, đổi mới trong quản lý địa bàn mới. Tổ chức thực hiện có lộ trình, minh bạch và đồng bộ.

Xây dựng lộ trình rõ từng bước: chuẩn bị phương án, lấy ý kiến dân, thực hiện sáp nhập, bàn giao, đảm bảo vận hành liên tục; tránh đứt gãy trong phục vụ dân.

Công khai các phương án, báo cáo định kỳ về tiến độ và kết quả; minh bạch về tài chính, biên chế, tài sản, thủ tục hành chính; tiếp nhận phản ánh, phản biện xã hội.

Tăng cường kiểm tra, giám sát, phòng chống tiêu cực, lãng phí Ủy ban Kiểm tra Thành ủy, Thanh tra, Kiểm toán phải theo dõi nghiêm túc các bước sắp xếp, đặc biệt bố trí cán bộ dôi dư, chuyển giao chức năng, sử dụng ngân sách, tài sản công.

Xây dựng cơ chế giám sát của người dân, Mặt trận Tổ quốc, báo chí; hỗ trợ việc tiếp nhận phản ánh qua đường dây nóng, cổng thông tin điện tử; xử lý kịp thời các vi phạm. Củng cố đạo đức công vụ, tinh thần phục vụ nhân dân.

Khuyến khích phong cách làm việc gần dân, sát dân của cán bộ phường/quận, đặc biệt sau sát nhập – cán bộ phải đáp ứng lòng dân; quan tâm thái độ tiếp dân, giải quyết hồ sơ công khai, rõ ràng. Đưa đánh giá đạo đức, trách nhiệm vào tiêu chí đánh giá cán bộ, cấp ủy viên, cán bộ lãnh đạo; xử lý nghiêm vi phạm. Phát huy mô hình chính quyền địa phương hai cấp hiệu quả hơn.

Thực hiện mô hình này ở Đà Nẵng cần gắn liền với Trung tâm hành chính công, cơ sở dữ liệu quốc gia, liên kết giữa cấp xã/phường với thành phố để đảm bảo sự thông suốt trong cung ứng dịch vụ. Theo dõi thử nghiệm, đánh giá thực tiễn, nhân rộng những mô hình hiệu quả, linh hoạt với đặc điểm từng quận/huyện xã phường. Kết luận Việc Đà Nẵng thực hiện tinh gọn bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, phường chứng tỏ quyết tâm chính trị cao của Thành ủy, UBND và toàn hệ thống chính trị. Đây là bước đi cụ thể để hiện thực hóa các nghị quyết, kết luận của Đảng Trung ương, hướng tới tổ chức bộ máy hiệu lực, hiệu quả, gần dân, sát dân, thích ứng nhanh với sự thay đổi, phát triển. Thành quả bước đầu đã rõ: cán bộ dôi dư được bố trí, quyền lợi nhân dân được đảm bảo, phường mới hoạt động trơn tru, thủ tục thuận tiện hơn. Những khó khăn, hạn chế có thể khắc phục nếu có sự chỉ đạo mạnh mẽ hơn, lộ trình rõ ràng, sự tham gia của nhân dân và giám sát của xã hội được nâng cao.

Đà Nẵng nếu tiếp tục thực hiện tốt sẽ trở thành một hình mẫu trong cả nước – không đơn thuần giảm đầu mối, mà làm cho bộ máy chính trị vận hành hiệu quả hơn, người dân được phục vụ tốt hơn, niềm tin với Đảng được củng cố vững chắc. Cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy không chỉ là nhiệm vụ hiện tại mà là nền tảng cho tương lai Đà Nẵng phát triển bứt phá, vươn lên đi đầu trong phát triển bền vững quốc gia.

Ngô Thị Kim Ngân