Qua hơn 04 năm thực thi, mặc dù góp phần lớn vào việc tạo một hành lang pháp lý, cơ sở để tạo lực răn đe trong lĩnh vực an ninh trật tự, an toàn xã hội; phòng cháy, chữa cháy; cứu nạn, cứu hộ; phòng, chống bạo lực gia đình tuy nhiên cùng với sự phát triển vượt trội của xã hội cũng như sự biến hóa khôn lường trong hành vi, sự nghiêm trọng ngày một tăng của các hành vi vi phạm thì các mức phạt trong Nghị định 144/2021/NĐ-CP dần dần biểu hiện sự không còn phù hợp, mức phạt chưa đủ răn đe cũng như một số quy định không còn phù hợp. Do đó, việc ban hành một văn bản quy phạm pháp luật mới đáp ứng được yêu cầu tình hình xã hội hiện nay là điều hết sức cần thiết và nghị định số 282/2025/NĐ-CP ra đời đặt ra nhiều kỳ vọng sẽ tăng tính khả thi, hiệu quả quản lý nhà nước và tính răn đe mạnh hơn trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội.

Nghị định 282/2025/NĐ-CP có hiệu lực ngày 15/12/2025 có nhiều sự cải thiện, bổ sung cũng như quy định chi tiết hơn nghị định cũ, trong đó có thể kể đến các quy định là điểm mới, điểm nhấn về xử phạt hành vi trong lĩnh vực phòng, chống bạo lực gia đình, đã cụ thể hóa và bổ sung các hành vi được xem là bạo lực gia đình, đặc biệt là bạo lực về kinh tế nhằm đảm bảo phù hợp với Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022:

Thứ nhất, bổ sung những hành vi mới được đưa vào xử phạt chưa từng được quy định rõ ràng trước đây như:

+ Quy định về các hành vi bạo lực tình dục như ép các thành viên gia đình nghe âm thanh, xem hình ảnh, đọc nội dung khiêu dâm (bị phạt từ 10 triệu đến 20 triệu đồng); Bị phạt từ 20 triệu đến 30 triệu đồng nếu có các hành vi Cưỡng ép thành viên gia đình trình diễn hành vi khiêu dâm; Cường ép thực hiện hành vi quan hệ tình dục trái ý muốn của vợ hoặc chồng nhưng không bị truy cứu trách nhiệm hình sự;

+ Quy định về kiểm soát tài chính của vợ/chồng (bạo lực kinh tế như (buộc giao nộp tiền lương, không cho thành viên khác sử dụng tiền của mình…) cụ thể phạt tiền từ 20 triệu đến 30 triệu nếu có các hành vi như Chiếm đoạt tài sản chung của gia đình hoặc tài sản riêng của thành viên; Hủy hoại tài sản chung của gia đình hoặc tài sản riêng của thành viên gia đình; Cường ép thành viên gia đình lao động quá sức hoặc đóng góp tài chính quá năng lực của họ; Kiểm soát tài sản, thu nhập của thành viên gia đình nằm tạo tình trạng lệ thuộc về mặt vật chất, tinh thần hoặc các mặt khác;…

+ Xử phạt các hành vi bạo lực về tinh thần và xã hội như Lăng mạ, chửi bới, xúc phạm danh dự, nhân phẩm phạt tiền từ 05 triệu đến 10 triệu đồng; Phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng đối với hành vi ngăn cản thành viên gia đình gặp gỡ người thân, có quan hệ xã hội hợp pháp, lành mạnh hoặc hành vi khác nhằm cô lập, gây áp lực thường xuyên về tâm lý. 

Thứ hai, các quy định tại Nghị định số 282/2025/NĐ-CP còn mở rộng đối tượng “thành viên gia đình” không chỉ là vợ- chồng, cha mẹ - con mà còn có  những người đã ly hôn; người chung sống như vợ chồng; con riêng - bố dượng/mẹ kế; những người từng chăm sóc nuôi dưỡng trước đây để giải quyết nhiều mối quan hệ đa dạng hiện nay hiệu quả hơn;

Thứ ba, điều chỉnh mức xử phạt đối với hàng loạt hành vi có thể kể đến là hành vi từ chối/trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng. Nghị định số 282/2025/NĐ-CP quy định phạt tiền từ 5 triệu đến 10 triệu đồng đối với các hành vi: Từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng giữa vợ và chồng sau khi ly hôn; Từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng, chăm sóc con sau khi ly hôn theo quy định của pháp luật; Từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng, nuôi dưỡng cha, mẹ; hoặc nghĩa vụ nuôi dưỡng giữa anh, chị, em với nhau, giữa ông bà nội, ông bà ngoại và cháu….

Tóm lại, việc ban hành Nghị định 282/2025/NĐ-CP thay thế Nghị định 144/2021/NĐ-CP là động thái cần thiết nhằm hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích của công dân, đặc biệt trong công tác phòng, chống bạo lực gia đình.

CHÁNH VĂN