Tình trạng vỡ hụi (hay còn gọi là họ, biêu, phường) được cảnh báo rất nhiều qua nhiều phương tiện thông tin truyền thông và tuyên truyền, cảnh báo, tuy nhiên tình trạng các tình trạng vỡ hụi lớn nhỏ vẫn xảy ra rất nhiều và mức độ thiệt hại cho người dân trong mỗi vụ việc có khi lên đến hàng tỷ đồng, gần đây nhất có thể kể đến vụ vỡ hụi online 100 tỉ đồng tại phường Chánh Phú Hòa (trước đây thuộc TP Bến Cát, tỉnh Bình Dương cũ).

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng vỡ hụi:

Hình thức chơi hụi được điều chỉnh bởi bộ luật Dân sự và các quy phạm pháp luật riêng, tuy nhiên với sự phát triển của xã hội, chơi hụi đã biến tướng và cũng là công cụ để một số đối tượng phạm tội chiếm đoạt tài sản của người khác. Theo Điều 471 Bộ luật Dân sự 2015, chơi hụi là hình thức giao dịch về tài sản theo tập quán trên cơ sở thỏa thuận của một nhóm người tập hợp nhau lại cùng định ra số người, thời gian, số tiền hoặc tài sản khác, thể thức góp, lĩnh hụi và quyền, nghĩa vụ của các thành viên. Thực trạng hiện nay xảy ra rất nhiều các vụ vỡ hụi lớn đến hàng chục tỉ đồng, hồi chuông cảnh tỉnh đã gióng lên, liên tiếp trên phương tiện thông tin truyền thông đã đưa tin cảnh báo, tuy nhiên thực trạng tin tưởng và bị vỡ hụi vẫn xảy ra hằng ngày, đặc biệt là dân lao động ở vùng nông thôn. Có thể kể đến một số nguyên nhân dẫn đến tình trạng “vỡ hụi” như sau:

-       Người dân do chủ quan và tin tưởng vào người đứng ra làm chủ hụi nên thường không tìm hiểu cũng như thực hiện đúng các quy định có liên quan. Đa số các hụi viên khi đóng hụi chỉ thông qua uy tín lời nói, hoặc một số giấy lộn không có cơ sở pháp lý chính vì vậy mà khi có vụ việc phát sinh, đa phần không có cơ sở pháp lý để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

-       Tình trạng tinh vi của các đối tượng, nắm bắt được tâm lý của những người dân có tiền nhàn rỗi muốn sinh lãi và các quy định để luồn lách, làm cho các hụi viên tin tưởng. Do không có giấy tờ nên khi tuyên bố vỡ hụi, các hụi viên không đủ cơ sở pháp lý để khởi kiện yêu cầu trả lại tiền, bên cạnh đó, nếu vỡ nợ mà chủ hụi còn sinh sống tại đó hay bỏ trốn đều không có đủ điều kiện thi hành án, việc đòi lại số tiền đã đóng là hết sức khó khăn.

-       Tâm lý ham lợi nhuận, sinh lãi cao của hụi viên nhưng không tìm hiểu quy định liên quan, có những dây hụi có lãi suất rất cao từ 25 - 30%/năm, cao gấp 3 đến 5 lần so với lãi suất của ngân hàng. Theo quy định của pháp luật thì lãi suất không quá 20% tuy nhiên người dân không am hiểu quy định, lợi dụng tâm lý ham lãi cao nên các chủ hụi đã đẩy lãi cao thu hút các hụi viên, đẩy quy mô dây hụi lớn hơn.

Cần trang bị các kiến thức trước khi góp hụi để tránh rủi ro thấp nhất có thể:

Trước khi tham gia hình thức góp hụi, người dân cần trang bị cho mình những kiến thức pháp luật về hụi, về chủ hụi và các điều kiện, quyền lợi mà hụi viên có để kiểm soát, theo dõi toàn bộ hoạt động của dây hụi, từ đó ngăn chặn tối đa vỡ hụi và các hành vi vi phạm pháp luật nhằm chiếm đoạt tài sản và các hình thức biến tướng khác của hụi. Pháp luật có Bộ luật dân sự và Nghị đinh số 19/2019/NĐ-CP ngày 19/2/2019 quy định cụ thể về hình thức chơi hụi, một số quy định tiêu biểu cần phải nắm khi chơi hụi như sau:

Về nội dung văn bản thỏa thuận về dây hụi thì phải đáp ứng được đầy đủ các nội dung về các thông tin cá nhân của chủ hụi, số lượng và thông tin cá nhân của các thành viên, phần hụi, thời gian diễn ra dây hụi và kỳ mở hụi, thể thức góp hụi, lĩnh hụi. Ngoài ra còn có thể thỏa thuận một số nội dung khác về mức hưởng hoa hồng của chủ hụi trong hụi hưởng hoa hồng; Lãi suất trong hụi có lãi; Trách nhiệm ký quỹ hoặc biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ khác của chủ hụi; Việc chuyển giao phần hụi; Gia nhập, rút khỏi, chấm dứt dây hụi; Trách nhiệm do vi phạm nghĩa vụ và Nội dung khác theo thỏa thuận.

Pháp luật quy định về nghĩa vụ của chủ hụi mà hụi viên cần phải nắm như sau:

1. Thông báo cho các thành viên về nơi cư trú mới trong trường hợp có sự thay đổi.

2. Thông báo đầy đủ về số lượng dây hụi; phần hụi, kỳ mở hụi; số lượng thành viên của từng dây hụi mà mình đang làm chủ hụi cho người muốn gia nhập dây hụi.

3. Giao các phần hụi cho thành viên lĩnh hụi tại mỗi kỳ mở hụi.

4. Nộp thay phần hụi của thành viên nếu đến kỳ mở hụi mà có thành viên không góp phần hụi, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

5. Để các thành viên xem, sao chụp sổ hụi và cung cấp các thông tin liên quan đến dây hụi khi có yêu cầu.

6. Chủ hụi phải thông báo bằng văn bản cho Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú về việc tổ chức dây hụi khi thuộc một trong các trường hợp sau:

a) Tổ chức dây hụi có giá trị các phần hụi tại một kỳ mở hụi từ 100 triệu đồng trở lên

b) Tổ chức từ hai dây hụi trở lên.

7. Chủ hụi phải lập và giữ sổ hụi, trừ trường hợp có thỏa thuận về việc một thành viên lập và giữ sổ hụi. Trường hợp dây hụi không có chủ hụi thì các thành viên thỏa thuận giao cho một thành viên lập và giữ sổ hụi.

8. Khi góp hụi, lĩnh hụi, nhận lãi, trả lãi hoặc thực hiện giao dịch khác có liên quan thì thành viên có quyền yêu cầu chủ hụi hoặc người lập và giữ sổ hụi cấp giấy biên nhận về việc đó.

Về lãi suất: Lãi suất trong họ có lãi do các thành viên của dây họ thỏa thuận hoặc do từng thành viên đưa ra để được lĩnh họ tại mỗi kỳ mở họ nhưng không vượt quá 20%/năm của tổng giá trị các phần họ phải góp trừ đi giá trị các phần họ đã góp trên thời gian còn lại của dây hụi. Trường hợp mức lãi suất giới hạn nói trên được điều chỉnh bởi cơ quan có thẩm quyền theo quy định của Bộ luật dân sự thì áp dụng mức lãi suất giới hạn được điều chỉnh đó. Trường hợp lãi suất theo thỏa thuận hoặc do từng thành viên đưa ra để được lĩnh họ tại mỗi kỳ mở họ vượt quá lãi suất giới hạn quy định tại khoản 1 Điều này thì mức lãi suất vượt quá không có hiệu lực.

Chủ hụi khi tuyên bố vỡ hụi nếu có đầy đủ các loại giấy tờ chứng minh việc góp hụi có thể kiện chủ hụi ra Tòa án nhân dân có thẩm quyền để yêu cầu chủ hụi trả lại tiền cho hụi viên; trường hợp có đủ cơ sở xác định chủ hụi có đầy đủ dấu hiệu cấu thành tội xâm phạm sở hữu có thể bị truy tố tội: lừa đảo chiếm đoạt tài sản; lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản;… nếu huy động vốn vì mục đích cho vay nặng lãi hoặc sử dụng các hành vi khác vi phạm pháp luật, trường hợp đủ cơ sở cấu thành tội phạm hình sự thì sẽ bị xử lý với tội danh tương ứng và chịu các trách nhiệm dân sự, đền bù thiệt hại nếu có.

CHÁNH VĂN